Szwecja stawia na Hemvarnet (Gwardię Krajową)

1.jpg
foto: http://ovg.hemvarnet.se/?action=visaartikel&artikelid=71

W lutowym numerze czasopisma "Komandos" pojawił się artykuł na temat roli i umiejscowienia organizacji proobronnych w systemie obronnym państwa, które według tezy autora powinny być swoistym przedsionkiem do Sił Zbrojnych i nie powinny w żadnym razie stanowić elementu systemu obronnego państwa. Nie zamierzamy polemizować z autorem, bo być może takie rozwiązanie ma swój głęboki sens, natomiast na przykładzie szwedzkiej Hemvarnet/Home Guard (w tłumaczeniu dosłownym Straż Domowa, a my przetłumaczyliśmy to jako Gwardia Krajowa) chcemy pokazać, że istnieją państwa - takie jak Szwecja - które potrafią wkomponować społeczne organizacje proobronne w system Obrony Terytorialnej, w tym przypadku Gwardii Krajowej.

W ostatnich latach można zaobserwować w państwach Europy Zachodniej narastający problem związany z wydatkami na obronność. Podobna tendencja wystąpiła także w szwedzkich Siłach Zbrojnych, gdzie już w roku 2008 rząd podtrzymał decyzję o zamrożeniu wydatków wojskowych tego kraju do 2014, na poziomie 38,9 mld koron (4,9 mld USD), gdzie np. w roku 2000 wydatki te wyniosły 44 mld koron. Decyzja o zamrożeniu wydatków na obronę państwa oznacza to de facto zmniejszenie wydatków, uwzględniając PKB oraz inflację. Dla szwedzkiej armii oznacza to zmniejszenia liczebności sił zbrojnych na stopie pokojowej z 17 tys. do około 12,5 tys. żołnierzy oraz likwidację poborowej służby wojskowej. Reforma dotyczy też wielu jednostek i dowództw. Wycofana zostanie również adekwatna liczba uzbrojenia1. Działanie to ma doprowadzić do uzyskania środków na podwyższenie gotowości bojowej wybranych jednostek, bowiem do niedawna szwedzkie ministerstwo obrony zakładało, iż armia na czas wojny rozwinie się do 320 tys. żołnierzy. Przy ograniczeniu wydatków militarnych, proces mobilizacji siłą rzeczy zostałby znacznie wydłużony nawet o ponad 12 miesięcy, dlatego też szwedzcy eksperci wojskowi opracowali nową strategię rozwinięcia sił zbrojnych na czas "W" gdzie siły zbrojne rozwiną się do ok. 50 tys. żołnierzy osiągających pełną zdolność bojową w ciągu zaledwie 7 dni. Według zakładanych planów szwedzkiego Ministerstwa Oborny Narodowej w 2014 roku z 50 tys. żołnierzy pełnego rozwinięcia mobilizacyjnego Sił Zbrojnych, 28 tys. mają stanowić żołnierze zawodowi i kontraktowi (ochotnicy), zdolni do natychmiastowego stawiennictwa w macierzystych jednostkach - 8 wysoko mobilnych batalionach zmechanizowanych, 19 batalionach wsparcia (bataliony artyleryjskie, przeciwlotnicze, logistyczne, inżynieryjne, specjalne - komandosów) oraz 4 ciężkich batalionach pancernych. Pozostałe 22 tys. żołnierzy, czyli ponad 40% całości Sił Zbrojnych będzie należało do rozbudowanej liczebnie obrony terytorialnej, która ma być równocześnie dozbrojona i prowadzić aktywne szkolenie także w czasie pokoju. Szwedzka obrona terytorialna czyli Gwardia Krajowa (Home Guard) będzie zorganizowana w 2014 roku w 40 batalionów2 (przed reformą Gwardia Krajowa liczyła 42 000 żołnierzy zorganizowanych w 70 batalionów i około 300 kompanii, z założeniem jednej kompania na gminę).

Organizacja, struktura i zadania szwedzkiej Gwardii Krajowej. 2.jpg
foto: http://ovg.hemvarnet.se/?action=visanyhet&nyhetid=8138

Podstawowym samodzielnym modułem bojowym Gwardii Krajowej jest batalion działający w części regionu administracyjnego - hrabstwa (szw. lan - odpowiednik polskiego województwa, w Szwecji jest 21 hrabstw składających się z 290 gmin - szw. kommun). Bataliony zorganizowane są w kompanie, których docelowo w roku 2014 ma być około 160 (przed reformą jedna kompania działała na terenie jednej gminy - było około 300 kompanii Hemvarnet-u). W każdym batalionie jest (lub będzie) co najmniej jeden pluton alarmowy - wysokiej gotowości bojowej, który jest bardzo dobrze wyszkolony i bardzo dobrze wyposażony. Struktura organizacyjna pododdziałów Gwardii Krajowej wygląda następująco:
Stridspar (Para) - jest najmniejszym pododdziałem, w którym ogień i ruch są skoordynowane. 2 żołnierzy Gwardii tworzy zespół, który daje ochronę i wsparcie dla siebie, zwłaszcza podczas walki.
Omgang - (Krąg) złożony z 4 żołnierzy Gwardii Krajowej
Grupp (Grupa) - złożona z 8 żołnierzy Gwardii Krajowej
Pluton (pluton) - złożony z 4 grup i zespołu dowodzenia, w sumie 38-42 żołnierzy Gwardii Krajowej
Kompani (kompania) złożona z 2-5 plutonów, w sumie minimum 100 żołnierzy Gwardii Krajowej
Bataljon (batalion) złożony z 2-5 kompanii, w sumie minimum 325 żołnierzy Gwardii Krajowej3.

W strukturze istnieją jeszcze 22 Ośrodki Szkoleniowe i 12 dowództw pułkowych (regiment commanders), a na czele Gwardii stoi Komendant Hemvarnet, który jest odpowiedzialny za rozwój Gwardii, kieruje szkoleniem i innymi działaniami. Komendant ma prawo i obowiązek kontrolować wszystkie jednostki Gwardii. Bezpośrednio pod Komendanta podlega 12 dowództw, Narodowa Szkoła Wojenna Gwardii Krajowej (Hemvarnets Stridsskola - HvSS, National Home Guard Combat School) oraz redakcja czasopisma "Hemvarnet". Komendant Hemvarnet podlega bezpośrednio pod Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych Szwecji. Ciekawostką jest fakt, że jednostki Gwardii Krajowej mają swój "ruch demokratyczny". System ten polega na wybieranej z członków jednostek "Rady", która spotyka się raz w roku w celu dyskusji nad problemami oraz wyborem przedstawicieli do Rady Krajowej. Przewodniczącym Rady Krajowej zbierającej się raz na dwa lata jest Komendant Gwardii Krajowej. Rada Krajowa Hemvarnet jest właścicielem czasopisma - magazynu "Hemvarnet", który jest bezpłatny, skierowany do wszystkich członków Gwardii Krajowej4.

Jeśli chodzi o najważniejsze zadania Hemvarnet-u, to w czasie pokoju głównym zadaniem Gwardii Krajowej jest pomoc w akcjach poszukiwawczych i ratowniczych, a także udzielaniu wszechstronnej pomocy społeczeństwu w przypadkach ciężkich sytuacji nadzwyczajnych, takich jak klęski żywiołowe itp. Natomiast na czas "W" głównym zdaniem Gwardii Krajowej jest ochrona i obrona infrastruktury i obiektów istotnych dla obronności państwa, takich jak systemy dowodzenia i łączności, ważne instalacje na lotniskach i w bazach morskich, składy amunicji i innych materiałów wojennych. Szczegółowe zadania są też uzależnione od rodzaju zobowiązań żołnierzy Gwardii Krajowej oraz od rodzaju specjalności, np. występuje także Morska Gwardia Krajowa (Hemvarn med marina), która przy pomocy będących na wyposażeniu łodzi prowadzi akcje ratownicze i poszukiwawcze, a także patroluje wyspy i rejony przybrzeżne, ponadto żołnierze Morskiej Gwardii Krajowej zajmują się identyfikacją i neutralizacja min morskich oraz ochroną portów przed działania sabotażowymi i dywersyjnymi. Minimalne roczne zobowiązanie do służby żołnierzy Morskiej Gwardii Krajowej wynosi 4 dni w roku. W całej Gwardii Krajowej są dwa rodzaje minimalne rocznych zobowiązanie do służby - minimum 4 dni oraz minimum 8 dni. Przy 4 dniowym zobowiązaniu jest następujący zakres zadań:
- monitorowanie obszarów chronionych
- ochrona i obrona obiektów przed dywersją i atakiem
- wspieranie społeczeństwa w sytuacjach kryzysowych
- ochrona i obrona lotnisk
- monitorowanie granicy
- uruchamianie i obsługa placówek - punktów kontrolnych
- zabezpieczenie szlaków komunikacyjnych

Przy 8 dniowym zobowiązaniu zakres zadań jest znacznie poszerzony:
- monitorowanie obszarów chronionych
- ochrona i obrona obiektów przed dywersją i atakiem
- wspieranie społeczeństwa w sytuacjach kryzysowych
- obrona terenu/ ośrodka/punktu
- ochrona transportów, ochrona personelu specjalistycznego
- działania rozpoznawcze
- działania w ramach pododdziałów wysokiej gotowości bojowej

Większość tych zadań realizowana jest tylko w przypadku zagrożenia postanowieniem rządu Szwecji. Do zadań w czasie pokoju zaliczyć trzeba także specyficzne działania realizowane na wniosek i potrzeby kierownictwa policji w oparciu o Ustawę Wsparcia Policji przez Siły Zbrojne w walce z terroryzmem. Te specyficzne zadania to blokada dróg lub wystawienie posterunków kontrolnych. Inne specyficzne zadania związane z akcjami w czasie pokoju to działania poszukiwawcze czy też np. akcje związane z gaszeniem lasów (do czego często są wykorzystywane pododdziały Gwardii Krajowej) realizowane najczęściej na wniosek władz administracyjnych danego hrabstwa5.

Rekrutacji i szkolenie w Gwardii Krajowej. 3.jpg
foto: http://hemvarnet.se/?action=visaartikel;artikelid=124

Warunkiem stania się żołnierzem Hemvarnet-u, jest posiadanie obywatelstwa szwedzkiego oraz ukończony 18 rok życia. Są cztery możliwości prowadzące do związania się z Gwardią Krajową. Pierwsza możliwość to ukończenie co najmniej 85 dni szkolenia w ramach obowiązkowej służby wojskowej, a następnie zgłoszenie się do biura Gwardii Krajowej i podpisanie kontraktu na zobowiązanie 4-dniowe lub 8-dniowe w ciągu roku. Druga możliwość dla obywateli Szwecji pomiędzy 18 a 30 rokiem życia, którzy nie posiadają żadnego przeszkolenia wojskowego polega na bezpośrednim szkoleniu podstawowym w Hemvarnet, które nazywa się GMU (Grundlaggade Militar Utbildning - Podstawowe Szkolenie Wojskowe). Trzecia możliwość wstąpienia do Gwardii Krajowej dla ochotników bez żadnego przeszkolenia wojskowego to uzyskanie specjalistycznych uprawnień/kursów w jednej z 9 organizacji społecznych, które mają podpisaną specjalną umowę z Gwardią Krajową. Czwarta możliwość skierowana jest do młodzieży pomiędzy 15 a 18 rokiem życia i polega na odbyciu przeszkolenia w ramach tzw. młodzieżowej Gwardii Krajowej (lub też można przetłumaczyć nazwę tej organizacji jako Kadeci Gwardii Krajowej - szw. Hemvarnsungdom), która oferuje szereg kursów przygotowawczych związanych z przyszłą służbą w Gwardii Krajowej. Ze strony internetowej Hemvarnet możemy dowiedzieć się jak szwedzka Gwardia Krajowa zachęcą do wstąpienia w jej szeregi:

Hemvarnet jest formacją opartą na zasadzie dobrowolności i działaniu w lokalnym środowisku ("małej Ojczyźnie"). Żołnierz Gwardii Krajowej będzie działał w swoim najbliższym otoczeniu, ma zatem silną motywację do zadań. Żołnierze z pododdziałów Hemvarnet najczęściej znają się ze sobą przed rozpoczęciem służby, czyli mogą być sąsiadami lub też kolegami z pracy, spotykali się np. zebraniach rodziców w szkole, czy na boisku sportowym albo w wielu innych sytuacjach. W Gwardii Krajowej rozwija się sporo bardzo dobrych przyjaźni scalanych poprzez wspólne ćwiczenia, szkolenia oraz różnorodne działania na rzecz Wspólnoty. Wyjątkowe stosunki społeczne i silne więzi przyjaźni są wspaniałym dodatkiem do wojskowych przepisów i regulaminów?6.

Szkolenie podstawowe prowadzone w ramach GMU (Grundlaggade Militar Utbildning - Podstawowe Szkolenie Wojskowe), jest skierowane dla ochotników, którzy nie posiadają żadnego przygotowania wojskowego i trwa 3 miesiące. Rozpoczyna się od poznania podstawowych przepisów i regulaminów wojskowych, poprzez szkolenie obywatelskie do szkolenia taktycznego obejmującego między innymi zasady prowadzenia obrony terenu, obiektu lub punktu oraz prowadzenia działań ochronnych - patrolowania i monitorowania. Sporo czasu podczas szkolenia podstawowego poświęcone jest szkoleniu ogniowemu i budowie broni - powszechnie używanemu przez szwedzką Gwardię Krajową karabinkowi AK 4B. GMU kończy się egzaminem, gdzie kandydat uzyskuje oceny: bardzo dobrą, dobrą lub niedostateczną. Po zakończeniu szkolenia podstawowego żołnierz Hemvarnet-u, szuka wolnego etatu w pododdziałach Gwardii Krajowej lub też może ubiegać się o etat w służbie zawodowej. W 2011 r. przygotowano 575 miejsc dla ochotników do szkolenia GMU w 16 ośrodkach szkoleniowy (szkolenie odbywa się w 30 osobowych grupach/plutonach). Informacje na temat GMU zawarte są na dedykowanej stronie internetowej7.

Dalszy rozwój żołnierza w Gwardii Krajowej uzależniony jest od rodzaju zobowiązań do służby - bardziej specjalistyczne szkolenia są w ramach zobowiązania 8-dniowego minimum rocznego szkolenia: np. w pododdziałach inżynieryjnych lub tez w bardzo popularnych w krajach skandynawskich pododdziałach z psami. Następne szkolenia w ramach służby w Hemvarnet realizowane są w oparciu o główną szkołę (główny ośrodek szkoleniowy) Gwardii Krajowej, czyli Hemvarnets Stridsskola (HvSS), położonej pod Sztokholmem. W HvSS szkoli się rocznie około 1500 osób, w szkoleniach uczestniczą oprócz żołnierzy Hemvarnet-u, uczestniczą także żołnierze armii terytorialnej Danii i Norwegii. Poza funkcją szkoleniową związaną ze szkoleniem kadry dowódczej, HvSS pełni role także ośrodka badawczego i rozwojowego z własną strzelnicą i terenem do ćwiczenia obrony w terenie zabudowanym. Na stronie internetowej można znaleźć około 30 rodzajów kursów realizowanych w HvSS dla szczebla grupy po szczebel batalionu. Przykładowe Kursy, (które z reguły trwają 10 dni) to8:

1. Chef Hemvarnsgrupp 1 Grunder - Kurs Dowódcy Grupy (polski odpowiednik drużyny) 1 stopnia, specjalność H 111 81 - przeznaczony dla wyszkolonych i wyznaczonych przez Dowódcę kompanii żołnierzy Gwardii wytypowanych na stanowisko zastępcy dowódcy grupy lub dowódcę grupy. Program kursu zawiera zagadnienia związane z dowodzeniem grupą (drużyną), podstawowe informacje o organizacji i funkcjonowaniu plutonu Hemvarnet-u, podstawowe informacje na temat armii obcych, elementy prawa międzynarodowego, roli, zadań i uprawnień dowódcy grupy, taktyki działania grupy, podstaw procesu dowodzenia.

2. Chef Hemvarnspluton - Kurs Dowódcy Plutonu 1 stopnia, specjalność H 112 22, przeznaczony dla żołnierzy, którzy zaliczyli Kurs Dowódcy Grupy lub Kurs Szkoleniowca Grupy (drużyny), przeznaczony dla wyszkolonych i wyznaczonych przez Dowódcę batalionu żołnierzy Gwardii wytypowanych na stanowisko zastępcy dowódcy plutonu lub dowódcę plutonu. Program kursu zawiera zagadnienia związane z zasadami dowodzenia plutonem, szczegółowe informacje na temat organizacji, wyposażenia i działania plutonu, zasad obrony i ochrony obiektów przez działaniami dywersyjnymi i sabotażowymi, zasad korzystania ze wsparcia batalionu, taktykę działania plutonu w różnych sytuacjach bojowych, zasad współpracy z Policją i służbami ratowniczymi podczas sytuacji kryzysowych, zasad postawienia rozkazu bojowego, zasad szkolenia na szczeblu plutonu.

4.jpg
foto: http://hvss.hemvarnet.se/?action=visaenhet;enhetid=1537

3. Chef Hemvarnspluton 3 Insatspluton - Kurs Dowódcy Plutonu Szybkiego Reagowania 3 stopnia, specjalność H 115 20, przeznaczony dla żołnierzy, którzy zaliczyli Kurs Dowódcy Plutonu 1 stopnia i posiadają doświadczenie w dowodzeniu plutonem, przeznaczony dla wyszkolonych i wyznaczonych przez Dowódcę batalionu żołnierzy Gwardii wytypowanych na stanowisko zastępcy dowódcy plutonu lub dowódcę plutonu szybkiego reagowania. Program kursu zawiera zagadnienia związane z organizacją, ochroną i realizacją konwojów, udzielania pierwszej pomocy, korzystania z pojazdów taktycznych podczas działań plutonu, planowania i prowadzenia rozpoznania, planowania i realizacji zasadzek, ochrony i obrony obiektów w środowisku miejskim oraz zasad prowadzeniu walki przez pluton w środowisku miejskim.

Ciekawostką są też kursy organizowane przez Hemvarnets Stridsskola (HvSS), dla członków organizacji Kadetów Gwardii Krajowej lub organizacji proobronnej:

Utvecklande ledarskap - Lider proobronnej organizacji młodzieżowej specjalność H 113 04, przeznaczony dla członków, którzy zaliczyli kurs dowódcy grupy Kadetów Gwardii. Program kursu zawiera zagadnienia związane z zasadami kształcenia młodzieży, zasadami bezpieczeństwa podczas prowadzonych szkoleń, zasad dydaktyki i metodologii szkolenia, zasad przywództwa i etyki. Szkolenie trwa 7 dni.

Druga ciekawostka to prowadzenie niektórych kursów przez HvSS metodą internetową przy użyciu specjalnych programów do zajęć on-line oraz przesyłanych pocztą internetową materiałów szkoleniowych.

Warto zaznaczyć, iż ważną grupą w Hemvarnet są orkiestry wojskowe, które realizują wiele zadań związanych z wychowaniem obywatelskim - udziałem w świętach państwowych i w lokalnych uroczystościach zarówno wojskowych jak i cywilnych. W HvSS jest specjalny kierunek kształcący właśnie w tym kierunku, a w całej Gwardii Krajowej działają 32 zespoły orkiestrowe skupiające 1400 żołnierzy.

Kadeci Gwardii Krajowej i organizacje proobronne działające w ramach Hemvarnet. 5.jpg
foto: http://hvss.hemvarnet.se/ungdomstavlingen/

Szwedzka Gwardia Krajowa posiada swoją organizację młodzieżową - hemvarnsungdom (przetłumaczyliśmy nazwę jako "Kadeci Gwardii Krajowej", dosłowne tłumaczenie to młodzieżowa Gwardia Krajowa)). Organizacja młodzieżowa Hemvarnet-u funkcjonuje na zasadach przepisów wewnętrznych szwedzkich Sił Zbrojnych (regulacja 1996:8) i działa na następujących zasadach:
- młodzież (dziewczęta i chłopcy) mogą działać w organizacji Kadetów Gwardii Krajowej po ukończeniu 15 roku życia,
- młodzież pomiędzy 15 a 18 rokiem życia na działanie w organizacji musi mieć zgodę rodziców albo prawnego opiekuna,
- po wstąpieniu do organizacji członek otrzymuje kalendarz z planowanymi działaniami i rozwojem w organizacji do 20. roku życia (działalność w organizacji młodzieżowej trwa max. do 20 roku życia),
- szkolenie w organizacji prowadzone jest poprzez kursy weekendowe i zgrupowania letnie i zimowe,
- w zakresie szkolenia strzeleckiego młodzież do 17. roku życia odbywa szkolenie (strzelania) z broni pneumatycznej (bardzo popularne są zawody strzeleckie z broni pneumatycznej), dopiero po ukończeniu 17 roku życia możliwe jest dopuszczenie do szkolenia z bronią automatyczną,
- szkolenie wojskowe prowadzone w ramach organizacji Kadetów koncentruje się na sportach wojskowych (pokonywanie torów przeszkód, bardzo popularne w krajach skandynawskich biegi na orientację, rzut granatem), bezpieczeństwie podczas szkoleń, zasad udzielania pierwszej pomocy oraz podstawowych zasad survivalu, marsze kondycyjne przeważnie w górach, bardzo popularne są zawody sportowo - obronne, w których udział też biorą członkowie organizacji młodzieżowych z Norwegii i Finlandii. Szkolenie bojowe realizowane jest dla młodzieży która ukończyła 18 rok życia,
- Kadeci mogą nosić jednolite umundurowanie, najczęściej wypożyczane z Sił Zbrojnych, bez żadnych oznak wojskowych, na którym mogą być naszyte na lewej piersi nazwisko oraz funkcja, na lewym rękawie flaga Szwecji oraz oznaka ogólna Kadetów Gwardii Krajowej.

Choć w organizacji Kadetów Gwardii Krajowej nie istnieje żaden system stopni, to można realizować się poprzez system szkoleń. Jest możliwość zaliczenia czterech jednorocznych bloków szkoleniowych:
1. Kurs Podstawowy (Grundkurs - GK),
2. Kontynuacja Kursu Podstawowego (Fortsattningskurs - FK)
3. Kurs Lidera Poziom 1 (Ledarskapskurs 1 - LK1),
4. Kurs Lidera Poziom 2 (Ledarskapskurs 2 - LK2),
Po 4 latach Kadet jako 19-20 latek może mieć zaliczone szkolenia, które są traktowane na równi z 85 dniowym podstawowym szkoleniem wojskowym GMU, a także mieć zaliczone podstawowe szkolenie dowódcze9. W roku 2008 szacowano, iż do organizacji młodzieżowej Gwardii Krajowej należało około 2000 młodych ludzi.

Drugim istotnym elementem Hemvarnet-u są organizacje proobronne, do których należy według danych szacunkowych 600 tys. obywateli10 (w państwie gdzie żyje 9 milionów osób). W Szwecji jest 19 organizacji proobronnych, które posiadają umowy o współdziałaniu z Gwardią Krajową, przy czym 8 organizacji posiada specjalne porozumienia z Gwardią Krajową, na bazie których członkowie organizacji bez trzy miesięcznego przeszkolenia wojskowego mogą stać się żołnierzami Hemvarnet-u. Organizacje te zobowiązują się do rekrutacji i przeszkolenia personelu na określone specjalności wojskowe w Gwardii Krajowej. Do 8 organizacji proobronnych posiadających specjalną umowę z Hemvarnet-em należy przeszło 17 tys. żołnierzy11:

6.jpgRiksforbundet Sveriges lottakarer (SLK) - Stowarzyszenie Szwedzkich Wolontariuszek Ruchu Lotta (SLK) - zadania: praca na rzecz sił zbrojnych i bezpieczeństwa narodowego. Członkinie tej formacji samoobrony przechodzą badania kwalifikacyjne: medyczne, rozmowę z psychologiem, testy sprawnościowe i test na inteligencję. Podczas 3-miesięcznego, bezpłatnego szkolenia są skoszarowane. Przechodzą przeszkolenie pracowników ochrony, obrony przed bronią masowego rażenia, postępowania z jeńcami wojennymi, przeszkolenie medyczne, przeszkolenie z obsługi broni strzeleckiej i przeciwpancernej. W czasie intensywnego szkolenia, przechodzą identycznie jak mężczyźni wszelkie niedogodności związane ze szkoleniem. Podczas ćwiczeń w terenie śpią pod namiotami lub pod gołym niebem. Aktualnie organizacja liczy około 18000 kobiet powyżej 15-tego roku życia, w tym 5 800 członków Gwardii Krajowej.

7.jpgSweden Bilkarers Association (SKBR) - Szwedzkie Stowarzyszenie Kierowców - jego zadaniem jest zapewnienie transportu oraz rekrutacja i szkolenie kierowców ciężarówek, autobusów, ciągników siodłowych oraz wszelkich ciężkich pojazdów używanych na potrzeby wojska i Gwardii Krajowej. Pierwszy Oddział Samochodowy powstał 1939, a w 1942 roku założono Narodową Federację Szwedzkich Kobiecych Ochotniczych Oddziałów Transportu Samochodowego - wówczas była to organizacja kobieca. Dziś organizacja liczy 80 oddziałów i około 5000 członków, w tym 900 członków Gwardii Krajowej.

8.jpgSvenska Roda Korset (SRK) - Szwedzki Czerwony Krzyż - zadania: personel medyczny w Gwardii Krajowej. Liczy około 1400 lokalnych kół i oddziałów na terenie Szwecji, pełna liczba członków wynosiła w roku 2004 około 280 000 osób. Organizacja szkoli na potrzeby Gwardii Krajowej paramedyków, którzy w czasie działań noszą mundury m90, ale nie są uzbrojeni. Do organizacji należy 6 600 członków Gwardii Krajowej.

9.jpgFrivilliga radioorganisationen (FRO) - Ochotnicza Organizacja Radiowa - jej zadaniem jest organizacja łączności radiowej, połączeń telefonicznych oraz informatyka. Została założona w 1946 roku na bazie Szwedzkiego Stowarzyszenia Radioamatorów celem przeszkolenia ochotników radioamatorów w zakresie łączności wojskowej. Jej członkowie to ochotnicy zajmujący się zawodowo lub hobbistycznie łącznością i telekomunikacją. Obecnie organizacja liczy 5800 członków stowarzyszonych w 120 klubach, w tym 2200 to członkowie Gwardii Krajowej.

10.jpgFrivilliga motorcykelklubben (FMCK) - Ochotniczy Klub Motocyklowy - jego zadaniem jest pomoc i rozpoznanie na rzecz Sił Zbrojnych. Klub powstał w 1929 na bazie Szwedzkiego Klubu Motocyklowego, jako centralna, nieliczna, tajna i elitarna formacja utworzona na potrzeby Sił Zbrojnych. Od 1938 roku dostęp do niej jest powszechny, a od 1942 roku istnieją jego oddziały terenowe. Organizacja szkoli motocyklistów do realizacji zadań militarnych. Obecnie liczy 6500 członków, z czego 600 związanych ochotniczo z Gwardią Krajową.

11.jpgSvenska Brukshundsklubben (SBK) - Szwedzkie Stowarzyszenie Przewodników Psów Służbowych zajmujące się szkoleniem psów tropiących i poszukujących. Jest organizacją typu non-profit, będącą zarazem sekcją specjalną Szwedzkiego Związku Kynologicznego, której zadaniem jest wspieranie Sił Zbrojnych. Stowarzyszenie liczy 70000 członków, zorganizowanych w 290 klubów lokalnych. Organizuje szkolenia specjalistyczne dla psów oraz psich przewodników, około 600 członków pełni służbę w Gwardii Krajowej.

12.jpgFrivilliga Flygkaren (FFK) - Ochotniczy Korpus Powietrzny - jego zadaniem jest zapewnienie rozpoznania i transportu powietrznego. Organizacja ta została założona w 1961 roku na potrzeby Obrony Cywilnej, jest organizacją ochotniczą. Wspiera społeczeństwo dostarczając zasobów lotniczych (personel oraz sprzęt) w obliczu klęsk żywiołowych oraz na potrzeby wspierania Sił Zbrojnych. Liczy obecnie około 2300 członków, w tym 900 to żołnierze Gwardii Krajowej.

13.jpgSjovarnskarernas Riksforbund (SVK RF) - Ochotnicza Formacja Wodna - zadania: transport wodny oraz ochrona i obrona przybrzeża i archipelagu. Została utworzona w 1941 roku na bazie Gothenburgskiego Ochotniczego Szwadronu Łodzi Motorowych, założonego w 1913 roku. Od dwudziestu lat jest ochotniczą organizacją działającą na rzecz obrony narodowej, ma 19 ośrodków na terenie Szwecji i liczy 3600 członków. Jest organizacją proobronną o profilu wodnym, której zadaniem jest rekrutacja i włączanie w morskie struktury obronne dorosłych ochotników oraz prowadzenie edukacji młodzieży w tym kierunku. Szkolenie obejmuje m.in. podstawy żeglarstwa, nawigacji, a docelowo uzyskanie patentu sternika oraz kapitana żeglugi przybrzeżnej.

Poza tym jest jeszcze 10 organizacji, które współpracują z Gwardią Krajową - m.in. Szwedzki Związek Obrony Narodowej (organizacja ta warta jest napisania osobnej analizy) liczący 35 tyś. członków, ponadto współdziałają z Hemvarnet?em takie organizacje jak: Szwedzka Federacja Strzelectwa Sportowego, Szwedzkie Stowarzyszenie Strzelectwa Pistoletowego, Wolontariusze Sił Powietrznych, czy Stowarzyszenie Personelu Obronnego.

Wynagrodzenie i premie motywacyjne.

Mimo koncepcji ochotniczej, członkowie szwedzkiej Gwardii Krajowej za swoją służbę i udział w ćwiczeniach są objęci szerokim zakresem świadczeń, od diet, poprzez wynagrodzenia funkcyjne po świadczenia dodatkowe12. Udział w ćwiczeniach i zajęciach szkoleniowych trwających do dwóch dni i co najmniej 6 godzin dziennie jest opłacany na podstawie nieopodatkowanej dziennej diety, obecnie 72 SEK/dzień (8,02 EUR). Jeżeli członek Home Guard przedstawi zaświadczenie od pracodawcy, że on lub ona utracili zarobki z jednego lub dwóch dni, to jest mu wypłacane odszkodowanie za utracone zarobki w kwocie diety.

Za udział w szkoleniach i ćwiczeniach, które są dłuższe niż 3 dni i trwające co najmniej 6 godzin dziennie gwardziści otrzymują diety. Dieta jest obliczona na podstawie zasiłku chorobowego, SGI. Za rok 2010, najwyższa dieta to 761 SEK/dzień (84,75 EUR/dzień). W przypadku osób, którym nie przysługuje SGI - gwardzista otrzymuje 130 SEK/dzień (14,48 EUR/dzień). Jeżeli szkolenie lub ćwiczenie kończą się w sobotę, niedzielę lub dni wolne ustawowo, uczestnik nie dostaje diet za te dni. np. w przypadku szkolenia trwającego: czwartek - piątek - sobota - niedziela uczestnicy otrzymują diety za czwartek i piątek, ale za sobotę i niedzielę już nie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy gwardzista przedstawi zaświadczenie od pracodawcy, że stracił możliwość pracy w sobotę lub niedzielę albo w innym dniu świątecznym - wtedy może on otrzymać odszkodowanie w wysokości diety na poczet utraconego wynagrodzenia. Jeżeli dane szkolenie przedłuża się i trwa co najmniej 6 godzin następnego dnia (poniedziałek lub dzień po dniu wolnym lub świątecznym), to dni wolne nie są dniem "zakończenia" ale dniami "pośrednimi" i w związku z tym wypłacane są za nie diety tak jak w przypadku dni roboczych. Zatem gwardzista otrzyma dietę za 5 dni (czwartek, piątek, sobota, niedziela, poniedziałek)13.

Ciekawostką z naszej perspektywy jest fakt uwzględnienia Gwardii Krajowej w szwedzkim systemie zarządzania kryzysowego. Gwardziści mogą uczestniczyć w operacjach ratunkowych wg przepisu (2003:778) w ramach ochrony w przeciwko skutkom wypadków. Aby zaczęło to obowiązywać musi zostać zawarta wynegocjowana uprzednio umowa pomiędzy władzami gmin i powiatów, a niektórymi związkami zawodowymi i strażakami pracującymi w niepełnym wymiarze godzin. W takim przypadku, żołnierz Gwardii Krajowej otrzymuje wynagrodzenie na podstawie "kontraktu strażaka". Obecne wynagrodzenie wynosi 207 SEK / 23,05 EUR za pierwszą godzinę i 138 SEK / 15,37 EUR za każdą kolejną godzinę udziału w akcji. W czasie wakacji i nocami wysokość tej diety wzrasta o 50% wyrównania.

W Gwardii Krajowej doskonale sprawdza się system motywacyjny związany z premiami rocznymi. I tak na przykład oficerowie i osoby funkcyjne Gwardii Krajowej otrzymują wolne od podatku wynagrodzenie zróżnicowane w zależności od pełnionych przez nich zadań i zakresu odpowiedzialności. Dodatek funkcyjny ma rozpiętość od 1800 SEK/rok (200,46 EUR/rok) dla zastępców dowódców niższego szczebla, do wysokości 26010 SEK/rok (2896,66 EUR/rok) dla np. oficerów sztabu batalionu. Pozostali Żołnierze Gwardii Krajowej otrzymują wolny od podatku voucher szkoleniowy jeżeli ukończyli kursy oficerskie, szkolenia specjalne oraz inne kursy szkoleniowe. Wielkość premii jest uzależniona od czasu służby objętego umową (patrz tabela nr 1). Ponadto kiedy członek Gwardii wypełni swoje zobowiązania w ramach tzw. szkolenia utrwalającego otrzymuje wolną od podatku premię, której wielkość jest uzależniona od spędzonego czasu (ilości godzin) na szkoleniu (patrz tabela nr 2).


Tabela nr 1. Premia edukacyjna dla oficerów i instruktorów szkoleniowych.
14.jpg


Tabela nr 2. Bonus szkoleniowy za odbycie szkolenia utrwalającego.
15.jpg

Ubezpieczenie i inne świadczenia.

Służba w Gwardii Krajowej objęta jest specjalną ustawą o państwowych odszkodowaniach, która obejmuje każdego członka Hemvarnet?u podczas szkoleń (służby) i podróży na szkolenie i z powrotem. Na bazie tej ustawy Gwardia Krajowa wykupuje zbiorowe polisy, w których zawarta jest opieka zdrowotna, jak i ochrona prywatnego mienia gwardzisty - np. okularów i soczewek kontaktowych, zegarków, ubrań, itp. Jeżeli w czasie podróży na szkolenie własnym środkiem transportu gwardzista ulegnie wypadkowi to może liczyć na zwrot kosztów w oparciu o analogiczne przepisy ubezpieczeniowe. Opieka zdrowotna obejmuje świadczenia do wysokości 25 000 SEK / 2 784 EUR i obejmuje min.:
- wywiad lekarski,
- ambulatoryjną i szpitalną opiekę medyczną,
- leczenie farmaceutyczne i wspomagające,
- transport medyczny związany z chorobą lub urazem,
- zaświadczenia lekarskie na potrzeby służby lub, aby potwierdzić powód nieobecności,
- wybrane usługi stomatologiczne.

W przypadku zgonu żołnierza Gwardii Krajowej w wypadku w okresie objętym służbą, na jego rzecz wypłacany jest zasiłek pogrzebowy. Zatem żyjący krewni otrzymują z góry od władz Pomoc Pogrzebową. Zasiłek pogrzebowy odpowiada kwocie bazowej w ramach ustawy ubezpieczeniowej (1962:381). Kwota bazowa na rok 2010 wynosiła 42 400 SEK./ 4 722 EUR.

Żołnierze Gwardii Krajowej mają także prawo do bezpłatnego zakwaterowania, wyżywienia i podróży na czas szkoleń i nauki związanej ze służbą. Ich podróże są planowane optymalnie czasowo, ale po najniższych kosztach. Jeżeli gwardzista nie ma zapewnionego wyżywienia i zakwaterowania, ma on prawo do otrzymania rekompensaty finansowej wg odrębnych przepisów.

Wnioski.

System Obrony Terytorialnej (Gwardii Krajowej) wypracowany przez Szwedów w dużej mierze wykorzystuje czynnik społeczny - organizacje proobronne, które poprzez specjalne umowy z Hemvarnet?em umiejscowione są de facto w systemie obronnym państwa. Wrażenie robi liczba 600 tys. członków organizacji proobronnych w państwie którym żyje tylko 9 milionów obywateli. Można w tym miejscu zadać sobie pytanie dlaczego w Polsce twórcy koncepcji Narodowych Sił Rezerwowych przyjemniej nie spróbowali podjąć podobnych rozwiązań. Drugim istotnym elementem szwedzkiej Gwardii Krajowej jest przekonanie do służby wojskowej młodzieży, realizowane za pomocą hemvarnsungdom czyli organizacji Kadetów Gwardii Krajowej. Moim zdaniem Szwedzi doskonale radzą sobie z problemami (i kosztami) pozyskania i stworzenia zaplecza kadr dla całych Sił Zbrojnych - bo nie tylko przecież chodzi o Gwardie Krajową. Rozwiązania systemowe organizacji i funkcjonowania Gwardii Krajowej przyjęte przez Szwedów pokazują jak ważnym i potrzebnym elementem systemu obronnego są wojska terytorialne i jaki mają potencjał. Szkoda, że w naszym państwie tak mało decydentów to dostrzega i zamiast sięgać po sprawdzone wzorce próbuje się wymyślić coś nowego - niestety bez określonej koncepcji i długofalowej wizji. Liczy się PR i najbliższe wybory - za chwilę ktoś ogłosi wielki sukces - wprowadzenie armii zawodowej i Narodowych Sił Rezerwowych. Oby takie podejście nie skończyło się wielką tragedią, bo tych mamy chyba już dosyć.

Grzegorz Matyasik
Konrad Wachowicz




Przypisy:


1 - http://www.altair.com.pl/start-2423
2 - http://en.wikipedia.org/wiki/Swedish_Army
3 - http://hemvarnet.se/?action=visaartikel;artikelid=13
4 - http://ovg.hemvarnet.se/?action=visaartikel&artikelid=71
5 - http://hemvarnet.se/?action=visaartikel;artikelid=12
6 - http://hemvarnet.se/?action=visaartikel;artikelid=124
7 - http://soldat.nu/
8 - http://hvss.hemvarnet.se/?action=visaenhet&enhetid=1681
9 - http://en.wikipedia.org/wiki/Home_Guard_%28Sweden%29
10 - http://www.sjovarnskaren.se/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=920&Itemid=149
11 - http://hemvarnet.se/?action=visaartikel;artikelid=36
12 - Dla łatwiejszej interpretacji kwot podajemy obok SEK przeliczenie na EURO po kursie z dnia 25.03.2011 1 EUR =8,9793 SEK
13 - http://hemvarnet.se/?action=visaartikel;artikelid=276